Türkiye'de engelli sağlık kurulu raporu, hem maddi destekler (ÖTV indirimli araç, vergi muafiyeti, evde bakım maaşı) hem de hukuki haklar (engelli kontenjanından işe alım, erken emeklilik) için temel belgedir. 2019 yılında çocuk ve erişkin raporları iki ayrı yönetmeliğe ayrıldı:
- ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) — 0-18 yaş
- Erişkin Engellilik Raporu — 18 yaş ve üstü
Hangi Hastanelerden Alınır?
Sağlık Bakanlığı'nca yetkilendirilmiş hastanelerden alınır. Her ilde en az bir devlet hastanesi yetkilidir; üniversite ve eğitim araştırma hastanelerinin tamamı yetkilidir. Yetkili hastane listesini e-Sağlık portalı veya il sağlık müdürlüğünden öğrenebilirsiniz. Özel hastaneler genelde rapor düzenleyemez.
Başvuru Adımları
- Aile hekiminizden sevk alın: Aile hekimi sizi engelli sağlık kuruluna sevk eder. Doğrudan da başvurabilirsiniz.
- e-Nabız veya MHRS'den randevu alın: "Engelli Sağlık Kurulu" polikliniğine.
- Çoklu uzman muayenesi: İlgili branşlarda (göz, ortopedi, KBB, dahiliye, nöroloji, psikiyatri vb.) muayene olursunuz. Eski tetkikleriniz, MR, EEG, rapor varsa götürün.
- Sağlık Kurulu toplantısı: Ortalama 4-7 hekimden oluşan kurul dosyanızı inceler ve oran belirler.
- Rapor düzenlenir: 7-21 gün içinde e-Nabız'a düşer ve fiziksel olarak alınabilir.
Engellilik Oranı Sınıfları
- %40-%49: Hafif engelli — bazı haklara erişim
- %50-%69: Orta engelli — vergi indirimleri, eğitim destekleri
- %70-%89: Ağır engelli — geniş kapsamlı haklar, evde bakım maaşı
- %90+: Tam bağımlı engelli — en kapsamlı haklar, vasi/bakıcı zorunlu
Engelli Hakları
Vergi ve Mali Haklar
- Engelli ÖTV muafiyetli araç: %90 ve üzeri raporda 5 yılda bir kez ÖTV ödemeden araç
- MTV muafiyeti: Engelli araçlarda MTV alınmaz
- Gelir vergisi indirimi: Çalışan engelliye sakatlık derecesine göre %20-%40 vergi indirimi
- Emlak vergisi muafiyeti: Tek konutta belediyenin verdiği muafiyet
- Veraset vergisi muafiyeti: Engellilere intikal eden mal varlığında
Sosyal Haklar
- Evde bakım maaşı: Bakıma muhtaç ağır engellinin yakınına aylık sosyal yardım — asgari ücretten bağımsız, memur katsayısına bağlı (2026'da 15.755,12 TL/ay)
- Engelli aylığı (2022 sayılı kanun): Gelir testinden geçenlere SGK üzerinden aylık ödeme
- Engelli kimlik kartı: Toplu taşıma ücretsiz, müze/sergi indirimi
- İŞKUR engelli iş arama: Belirli kontenjandan iş başvurusu
Erken Emeklilik (5510 sk. m.28 — 2026)
Çalışma gücü kaybı oranına göre yaş şartı aranmaksızın erken emeklilik mümkündür:
- %60 ve üzeri: 15 yıl sigortalılık + 3.700 gün prim günü
- %50-59: 16 yıl sigortalılık + 3.700 gün prim günü
- %40-49: 18 yıl sigortalılık + 4.100 gün prim günü
Not: 1999 öncesi sigortalılar için farklı tablo uygulanır. 4/b (Bağ-Kur) ve 4/c (memur) sigortalılarında prim gün sayısı az farklılık gösterir. Kesin durum için SGK'ya başvurun.
Rapor Süresi ve Yenileme
Raporun süresi engellilik tipine göre belirlenir:
- Sürekli (hayat boyu) rapor: Doğuştan, ilerleyici olmayan engellilik durumlarında
- Belirli süreli rapor: 1, 2, 5, 10 yıllık — sürenin sonunda yeniden başvuru gerekir
İtiraz Hakkı
Rapora itiraz etmek isterseniz 60 gün içinde il sağlık müdürlüğüne dilekçe ile başvurabilirsiniz. İl müdürlüğü sizi başka bir hakem hastanesine sevk eder; oradaki kurul yeniden değerlendirir. İkinci raporun değeri kesindir.
Sık Sorulan Sorular
- Hangi hastane uygundur? Yaşadığınız ile yakın olan, branş açısından en güçlü olan yetkili devlet/üniversite hastanesi tercih edilir.
- Rapor süresi ne kadarda çıkar? Genelde 1-3 hafta; bazı branşlarda 1 aya kadar uzayabilir.
- Eski raporum vardı, yenisini ne zaman alabilirim? Süresi dolduğunda veya engelliliğiniz değiştiğinde.
- Üniversite hastanesi mi devlet hastanesi mi? Karmaşık vakalarda üniversite, basit vakalarda devlet daha pratiktir.
İlgili: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Devlet Hastaneleri, Sağlık Bakanlığı.