Türkiye'de yıllık 180.000\'i aşkın boşanma davası açılmaktadır. Bu davaların yaklaşık %40\'ı anlaşmalı, %60\'ı çekişmeli olarak yürütülür. Anlaşmalı boşanma 1-3 ay içinde sonuçlanabilirken çekişmeli boşanma 1-3 yıl sürebilir. Bu rehberde her iki sürecin pratik adımlarını, dikkat edilmesi gerekenleri ve maliyetlerini anlatıyoruz.

Anlaşmalı Boşanma

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.166/3 uyarınca eşler şu şartları sağladığında anlaşmalı boşanabilir:

  • Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması
  • Eşlerin birlikte mahkemeye başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi
  • Boşanmanın hukuki sonuçlarını (nafaka, velayet, mal paylaşımı) düzenleyen protokol sunulması
  • Hakimin tarafları bizzat dinlemesi ve özgür iradeyle anlaştıklarına kanaat getirmesi

Anlaşmalı Boşanma Süreci

  1. Protokol hazırlanır — Genelde avukat aracılığıyla. Protokolde nafaka tutarları (varsa), çocukların velayeti, görüşme günleri, mal paylaşımı detayları yer alır.
  2. Dava açılır — Aile mahkemesine birlikte veya ayrı dilekçeyle. Bir eş açar, diğeri kabul beyanı sunar.
  3. Tek duruşma yeterli — Hakim eşleri bizzat dinler. 5 dakika kadar sürer.
  4. Karar verilir — Aynı gün veya kısa süre içinde.
  5. Gerekçeli karar yazılır — 15-30 gün içinde.
  6. Kesinleşir — Karara itiraz edilmezse 15 gün sonra. Sonra nüfusa işlenir.

Toplam süre: 1-3 ay.

Çekişmeli Boşanma

Eşler anlaşamadığında veya bir taraf boşanmayı kabul etmediğinde çekişmeli boşanma yoluna gidilir. TMK m.166/1\'e göre evlilik birliğinin temelden sarsılması nedeniyle açılan dava en yaygındır. Ayrıca özel sebepler de vardır:

  • Zina (m.161)
  • Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162)
  • Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163)
  • Terk — eşin 6 aydan fazla ortak konutu terk etmesi (m.164)
  • Akıl hastalığı (m.165)

Çekişmeli Süreç

  1. Boşanma dilekçesi — Vakıaları detaylı anlatan, delilleri listeleyen, taleplerinizi (nafaka, velayet, tazminat, mal paylaşımı) belirten dilekçe.
  2. Davalı eşin cevap dilekçesi — 2 hafta içinde. Karşı dava açabilir.
  3. Replik ve düplik — Karşılıklı dilekçe alışverişi.
  4. Ön inceleme duruşması — Tarafların talepleri ve delilleri belirginleştirilir.
  5. Tahkikat aşaması — Tanık dinleme, bilirkişi incelemesi, kişisel/mali rapor.
  6. Sözlü yargılama — Tarafların son sözleri.
  7. Karar — Hakim boşanma + bağlı taleplere ilişkin karar verir.

Süreç ortalama 1-2 yıl, karmaşık dosyalarda 3-5 yıla kadar uzayabilir.

Nafaka Türleri

  • Tedbir nafakası: Dava sürerken eş ve/veya çocuklar için (TMK m.169). Dava açıldığında talep edilir.
  • Yoksulluk nafakası: Boşanma sonrası kusursuz veya az kusurlu eşe, yoksulluğa düşmemesi için (m.175). Süresiz, ancak yeniden evlilik veya birlikte yaşam halinde kalkar.
  • İştirak nafakası: Velayetin verilmediği eşin çocuklar için ödediği nafaka (m.182). Çocuk reşit olunca veya öğrenim bitince son bulur.
  • Maddi/manevi tazminat: Diğer eşin kusuru ile boşanmaya neden olması halinde (m.174).

Çocuk Velayeti

Velayet kararında hakim "çocuğun üstün yararını" esas alır. Yaşı 12\'den büyük çocuğun görüşü de dinlenir. Genel pratik:

  • Anne velayeti — küçük yaşta çocuklarda yaygın
  • Baba velayeti — anne ekonomik veya sağlık olarak yetersizse
  • Müşterek velayet — 2017\'den beri istisnaen tanınan, eşlerin ortaklaşa karar aldığı model

Velayet verilmeyen eşe kişisel ilişki kurma hakkı tanınır (hafta sonları, yarıyıl tatili, yaz tatili).

Mal Paylaşımı

2002\'den itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Evlilik süresince edinilen mallar evlilik sonunda eşit paylaştırılır. İstisnalar:

  • Evlilik öncesi edinilen mallar (kişisel mal)
  • Miras yoluyla edinilen mallar
  • Manevi tazminat olarak alınan paralar
  • Eşlerin kullanım eşyaları

Mal paylaşımı boşanma kararıyla birlikte değil, ayrı bir mal rejiminin tasfiyesi davası ile yapılır. Bu dava 10 yıl içinde açılmalıdır.

Davanın Maliyeti (2026)

Aile Mahkemesi'nde dava açılırken yatırılan maktu mahkeme harçları + gider avansı toplamı ~3.964 TL'dir (732 TL başvuru harcı + 732 TL peşin harç + 2.500 TL gider avansı). Çekişmeli boşanmada nispi nafaka/tazminat talepleri için bedele bağlı ek harç çıkabilir.

  • Anlaşmalı boşanma harçları + avans: Maktu — ~3.964 TL civarı (toplam mahkeme masrafı sabit)
  • Çekişmeli boşanma harçları: Maktu kısım aynı; ayrıca nispi harç (talep edilen tazminat/nafaka tutarı üzerinden) ile bilirkişi/tanık gideri eklenir
  • Avukatlık ücreti (anlaşmalı): 2026 AAÜT alt sınırı ~60.000 TL; İstanbul Barosu tavsiye tarifesinde ~108.750 TL
  • Avukatlık ücreti (çekişmeli): AAÜT'ye göre tipik başlangıç ~188.500 TL; karmaşık dosyalarda 300.000 TL ve üzeri olabilir
  • Adli yardım: Düşük gelirliler 6100 s. HMK m.334 uyarınca harç ve avansten muaf tutulabilir

Not: Avukatlık ücretleri AAÜT'nin altına inemez, ancak taraflar yukarısında serbestçe anlaşabilir. Asgari rakamlar her yıl Resmî Gazete'de güncellenir.

Sık Sorulan Sorular

  • Eşim boşanmak istemiyor, ne yapabilirim? Çekişmeli boşanma davası açabilirsiniz. Tek tarafın iradesi yeterlidir; ancak ispatlanması gereken nedenler (geçimsizlik, şiddet, zina vb.) vardır.
  • Avukatsız boşanabilir miyim? Anlaşmalı boşanmada teknik olarak avukatsız mümkün ama protokol hataları geri dönüşü zor sorunlar yarattığı için avukatla yapılması önerilir. Çekişmeli boşanmada avukat neredeyse zorunludur.
  • Düşük gelirliyim, dava harcını ödeyemem. 6100 sayılı HMK 334 kapsamında adli yardım talep ederek harçtan muaf tutulabilirsiniz.
  • Yurt dışındayım, dava açabilir miyim? Türk vatandaşları yurt dışında konsoloslukları aracılığıyla dilekçe verebilir veya Türkiye\'deki bir avukata vekalet vererek dava açtırabilir.

İlgili: Adalet Bakanlığı Rehberi, Yargı Harcı Hesaplama, Türkiye Adliyeleri.